Klein gebouwtje, heel verhaal

Klein gebouwtje, heel verhaal.

De gemeente Ede bezit een grote collectie foto's. Deze zijn ondergebracht in de Fotocollectie, die beheerd wordt door het Gemeentearchief, en via de webpagina's van het Gemeentearchief (op www.arhieval.nl) te bekijken zijn.

Hartogsweg GA28128

Deze foto is welwillend ter beschikking gesteld door het Gemeentearchief.

In de oorspronkelijke beschrijving van deze foto stond dat het gebouwtje, links op de foto, van een "boerenbond" was. Vreemd, want een "eigen" boerenbond, een Coöperatieve Aan- en Verkoop Vereniging, hebben de boeren in Ede er nooit op na gehouden.

Daarom maar eens aan Willem van Welie, destijds webmaster van de site over de ENKA gevraagd, of hij wist of dit gebouwtje van een boerenbond geweest is. En er is gevraagd of de funktie bekend was. Dezelfde vragen zijn ook gesteld ook aan Cor Plate, ook een oude Enkanees. En ook aan een neef van uw schrijver, Wim van Snippenberg, kenner van oud Ede-Zuid. Zij hebben ook hun achterban geraadpleegd. Met als resultaat: het gebouwtje staat collectief bekend als ENKA-bezit. Cor Plate wist nog te vertellen dat in de jaren zestig van de vorige eeuw de hobbyclub van de ENKA er gebruik van maakte. Maar geen spoor van een Boerenbond. Dat kan, de ENKA is van 1920, en uit die tijd zijn er niet veel ooggetuigen meer.

Terug naar het archief daarom. Marjo van den Berg, die de fotocollectie beheert, heeft de maker van het oorspronkelijke bijschrift naar de bron van zijn kennis gevraagd. Dit bleek een boekje te zijn dat ook in de bibliotheek van het archief aanwezig is: "Kracht door Eenheid - Zestig jaar Coöperatieve Aankoopvereniging 'Landbouwbelang', Bennekom".

Dat boekje daarom maar eens doorgenomen. En toen viel het kwartje.

De vorige beschrijving was gebaseerd op de vermelding, in het boekje, van de stichting van het gebouw. Maar de schrijver van het oorspronkelijke bijschrift had niet gezien dat een paar bladzijden verderop ook een (latere) verkoop aan de ENKA vermeld staat.

Landbouwbelang is opgericht in 1904, maar kreeg pas bij de nieuwbouw in 1925 aan de Acacialaan in Bennekom, een spoorverbinding. Tot die tijd werden per spoor aangevoerde goederen bij het station Ede-Wageningen gelost, en daarom hebben ze het gebouwtje op de foto als opslagplaats bij het station gebouwd. En er werd een beheerder aangesteld.

Landbouwbelang, hoewel gevestigd in Bennekom, had namelijk ook leden in Ede. Deze opslagplaats lag dus in feite centraal in het werkterrein van de vereniging. De voor Edese boeren bestemde goederen hoefden niet meer eerst naar Bennekom vervoerd te worden, als de boeren geen tijd hadden om ze direct bij het Edese station op te halen. En als ze, op een later moment, wel tijd hadden hoefden ze niet helemaal naar Bennekom. Een slimme oplossing, derhalve.

Landbouwbelang had, in 1920, een eigen maalderij gebouwd. Aan een aftakking van de tramlijn
naar Wageningen. Die maalderij lag voor de Edese leden wel erg ongunstig, want ver weg. Rond 1925 werd daarom besloten ook in Ede een maalderij te bouwen. Die kwam aan de Waterloweg, nabij station Ede-Centrum. Deze maalderij werd ook voorzien van een spooraansluiting. Beide vestigingen waren dus toen, ook onderling, per spoor bereikbaar.

Het gebouwtje op de foto was daarna niet meer nodig. En kon, hoewel pas na lang praten, aan de ENKA verkocht worden. Die zal het niet echt nodig hebben gehad (vandaar het langdurige onderhandelen) en er wat incourant materiaal in opgeslagen hebben. Mijn eerder genoemde neef meent zich te herinneren dat er oude machines en onderdelen in waren opgeslagen.

Toen het zwembad gebouwd werd bleef het gebouwtje staan, maar het stond toen niet meer binnen het ENKA-hek.

Het klopt dus dat het een ENKA-gebouw was. Maar het klopt ook dat het gebouwd en gebruikt is door Landbouwbelang.

Rest nog te vermelden dat het archief van Landbouwbelang recent naar het gemeentearchief is gegaan, en dat Arjan Molenaar er een inventaris met inleiding bijgemaakt heeft.

De redactie van het personeelsblad van de ENKA, "De Spindop", soorde zich kennelijk aan de achter het gebouw aanwezige opslagplaats van de technische dienst, en schreef daarrover een weliswar ludiek maar kritisch artikel in de Spindop nr. 22 uit 1948.  Dat verhaal  staat hier:

https://www.oud-ede-zuid.nl/het-buurschap-maanen/uit-de-geschiedenis-van-de-enka/de-enka-en-de-boerenbond

Jan Kijlstra
10-04-2011/rev 06-12-2023